Drugie zadanie na maturze ustnej z polskiego: nieznany tekst kultury
Zadanie, którego nie da się wykuć, i schemat, który pozwala odpowiedzieć na nie sensownie po kilku minutach przygotowania.
Pierwsze zadanie na maturze ustnej pochodzi z listy pytań jawnych, więc da się je przygotować. Drugie jest niespodzianką: dostajesz tekst, którego wcześniej nie widziałeś, i masz o nim powiedzieć coś sensownego. Właśnie ono decyduje o tym, czy wypowiedź wypadnie przeciętnie, czy dobrze.
Trzy typy tekstów, które mogą się pojawić
Tekst literacki, czyli wiersz albo fragment prozy. Najczęstszy wariant.
Tekst ikoniczny, czyli obraz, plakat, grafika, rzeźba albo kadr filmowy.
Tekst o języku, czyli fragment dotyczący zjawiska językowego, komunikacji lub zmian w polszczyźnie.
Każdy z nich sprawdza to samo: czy potrafisz zauważyć, jak coś zostało zrobione, i powiedzieć, po co.
Schemat dla tekstu literackiego
Zacznij od tematu: o czym to jest w jednym zdaniu.
Potem sytuacja: kto mówi, do kogo i w jakich okolicznościach.
Potem sposób: jakie środki rzucają się w oczy. Nie wymieniaj wszystkich. Wybierz dwa i powiedz, jaki mają efekt.
Na końcu sens: co z tego wynika i jak łączy się z pytaniem z zestawu.
Najczęstszy błąd polega na wyliczaniu środków stylistycznych bez interpretacji. Sama informacja o obecności metafory nie jest analizą.
Schemat dla tekstu ikonicznego
Najpierw opis: co widać, bez ocen i domysłów.
Potem kompozycja: co jest na pierwszym planie, co w tle, dokąd prowadzi wzrok, jakie są kolory i światło.
Potem interpretacja: co ta konstrukcja sugeruje.
Na końcu powiązanie z pytaniem.
Ten porządek ratuje w sytuacji, gdy pierwsze wrażenie jest puste. Opis zawsze da się zacząć, a w trakcie opisywania zwykle pojawia się myśl interpretacyjna.
Schemat dla tekstu o języku
Nazwij zjawisko, o którym mowa. Podaj własny przykład z codziennego użycia. Powiedz, jaką funkcję pełni i jaki ma skutek dla komunikacji. Połącz to z pytaniem z zestawu.
Tu największą wartość ma własny przykład. Pokazuje, że rozumiesz zjawisko, a nie tylko znasz jego nazwę.
Jak wykorzystać czas na przygotowanie
Nie pisz zdań, pisz punkty. Cztery hasła do pierwszego zadania i cztery do drugiego wystarczą, żeby mówić przez dziesięć minut.
Zacznij od drugiego zadania, jeśli pierwsze dotyczy lektury, którą znasz dobrze. Nieznany tekst wymaga więcej uwagi i lepiej poświęcić mu świeżą głowę.
Zapisz sobie pierwsze zdanie każdej części. Początek jest najtrudniejszy i warto mieć go gotowego.
Jak ćwiczyć przez cały rok
Raz w tygodniu weź przypadkowy wiersz albo obraz i przeprowadź analizę na głos przez trzy minuty. Nie chodzi o efekt, tylko o oswojenie sytuacji, w której mówisz o czymś, czego nie znasz.
Dobrym źródłem są arkusze z lat poprzednich oraz zbiory tekstów kultury, ale równie dobrze sprawdzi się losowa strona z tomiku poezji.
FAQ
Czy da się przygotować do drugiego zadania?
Nie da się przygotować konkretnego tekstu, ale da się wyćwiczyć schemat analizy, który działa przy każdym.
Jakie teksty mogą się pojawić?
Literackie, ikoniczne oraz dotyczące języka i komunikacji.
Ile czasu jest na przygotowanie?
Przed wypowiedzią przysługuje określony czas na zapoznanie się z zestawem i sporządzenie notatek.
Czy trzeba znać autora tekstu?
Nie. Oceniana jest analiza, a nie wiedza o autorze. Jeśli jednak rozpoznasz kontekst, warto go wykorzystać.
Co zrobić, gdy tekst wydaje się niezrozumiały?
Zacząć od opisu tego, co widać lub co jest napisane wprost. Interpretacja zwykle pojawia się w trakcie mówienia.
Kiedy odbywają się matury ustne w 2027 roku?
Od 6 do 31 maja 2027, w terminach ustalanych przez szkoły.
Co można zrobić dalej
Weź dziś dowolny wiersz i przeprowadź analizę na głos według schematu z tego tekstu. Trzy minuty wystarczą, żeby zobaczyć, czy schemat działa u Ciebie.
Na zajęciach z polskiego ćwiczymy oba zadania z zestawu, z pytaniami od prowadzącego i pracą na czas. Zostaw numer w formularzu zapisu, a oddzwonimy i ustalimy termin.
Powiązana ścieżka tematyczna
Ten artykuł należy do klastra Język polski. Jeśli chcesz przejść szerzej przez ten temat, zobacz hub kategorii i powiązane strony ofertowe.
Powiązane artykuły
Jeśli ten problem jest Ci bliski, te wpisy rozwijają podobny temat z innej strony.
Matura ustna z polskiego: pytania jawne i jak się do nich przygotować
Pytania jawne na maturze ustnej z polskiego: ile ich jest, jak wygląda egzamin, jak przygotować odpowiedzi i czego nie robić przy nauce z listy.
Lista pytań jawnych wygląda jak prezent i jak wyrok jednocześnie. Z jednej strony wiadomo dokładnie, co może paść. Z drugiej pozycji jest tyle, że przygotowanie odpowiedzi do każdej osobno zajęłoby kilka miesięcy pracy.
Ile czytać przed maturą z polskiego, gdy zostało pół roku
Jak przygotować lektury do matury z polskiego w pół roku: które utwory opracować, ile czasu poświęcić i co zrobić zamiast czytania wszystkiego od nowa.
Pytanie zadawane w styczniu przez maturzystów brzmi zwykle tak: czy zdążę przeczytać wszystkie lektury. Uczciwa odpowiedź brzmi: nie i nie musisz. Matura nie sprawdza przeczytania trzydziestu dwóch pozycji, tylko umiejętność użycia utworów w argumentacji.
Konteksty literackie na maturze: skąd je brać i jak nie wymyślać na siłę
Jakie konteksty literackie wykorzystać w wypracowaniu maturalnym, czym różni się kontekst od ozdobnika i jak zbudować własną listę na cały rok.
Kontekst to jedno z tych słów, które na lekcjach polskiego padają często, a rzadko bywają wyjaśnione praktycznie. Uczniowie zapamiętują, że trzeba je dodać, więc dopisują na końcu akapitu zdanie o epoce albo o życiu autora. Egzaminator czyta to jako doklejkę, bo takie zdanie niczego w argumentacji nie zmienia.