Wypracowanie maturalne z polskiego: schemat pod klucz oceniania CKE

Pierwszą rzeczą po wyborze tematu jest przeformułowanie go na pytanie. Temat brzmiący jako hasło jest pułapką, bo łatwo o wypracowanie, które krąży wokół zagadnienia, zamiast na coś odpowiadać.

Gdy masz pytanie, odpowiedz na nie jednym zdaniem. To zdanie jest Twoją tezą. Musi dać się obronić i musi dać się z nim nie zgodzić. Stwierdzenie, że literatura pokazuje różne postawy ludzkie, nie jest tezą, bo nikt tego nie kwestionuje.

Wstęp: dwa do czterech zdań. Wprowadzenie problemu i teza. Bez ogólników o tym, że od zarania dziejów człowiek zadawał sobie pytania.

Rozwinięcie: trzy akapity, każdy zbudowany tak samo. Zdanie wprowadzające argument, odwołanie do tekstu z konkretną sceną lub sytuacją, interpretacja tej sceny w kontekście tezy, zdanie domykające. Pierwszy akapit opiera się na lekturze obowiązkowej, kolejne na innym utworze literackim i na tekście kultury spoza literatury.

Zakończenie: trzy do pięciu zdań. Powrót do tezy i pokazanie, co z przeprowadzonego wywodu wynika. Nie powtórzenie wstępu innymi słowami.

Kontekst literacki, historyczny czy filozoficzny ma pracować na argument, a nie stanowić popis erudycji. Zdanie informujące, że utwór powstał w epoce romantyzmu, nie jest kontekstem. Kontekstem jest pokazanie, że sposób myślenia bohatera wynika z romantycznego przekonania o wyższości uczucia nad rozumem, i wykorzystanie tego w dowodzeniu tezy.

Jeden kontekst dobrze wykorzystany punktuje lepiej niż trzy wymienione pobieżnie.

Streszczanie zamiast interpretowania. To najczęstszy powód niskiej punktacji za treść. Egzaminator zna fabułę lektury, więc opowiadanie jej nic nie wnosi.

Teza, która gubi się w połowie pracy. Jeśli trzeci akapit dowodzi czegoś innego niż pierwszy, kompozycja traci spójność.

Zbyt długi wstęp. Zabiera czas i miejsce, a punktowany jest najniżej ze wszystkich części.

Brak akapitów. Praca bez wyraźnego podziału czyta się gorzej, a kompozycja jest oceniana osobno.

Nieprzemyślana długość. Wypracowanie znacznie krótsze niż wymagane nie pozwala rozwinąć argumentacji, ale nadmierne rozciąganie tekstu zwiększa liczbę błędów językowych.

Nie pisz za każdym razem całej pracy. Znacznie szybciej poprawisz wynik, ćwicząc osobno elementy: dziesięć tez do dziesięciu tematów, potem pięć akapitów argumentacyjnych, potem trzy zakończenia. Całą pracę pisz raz na dwa tygodnie i zawsze oddawaj ją do sprawdzenia.